Një krijesë e vogël detare po tërheq vëmendjen e shkencëtarëve në mbarë botën për shkak të një aftësie të jashtëzakonshme: mundësisë për t’u rikthyer në një fazë më të hershme të jetës dhe për të nisur sërish ciklin e zhvillimit.

Bëhet fjalë për kandilin e detit Turritopsis dohrnii, i njohur ndryshe si “kandili i pavdekshëm”, i cili ka një mekanizëm biologjik që i mundëson të rikthehet në një fazë të hershme kur dëmtohet ose përballet me kushte të vështira mjedisore.

Ky proces, i njohur si transdiferencim, u mundëson disa qelizave të pjekura të ndryshojnë funksionin dhe të shndërrohen në lloje të tjera qelizash. Në këtë mënyrë, kandili mund të rikthehet në një strukturë të hershme zhvillimore, nga e cila mund të formohet sërish.

Kjo aftësi e veçantë ka nxitur interesimin e studiuesve nga SHBA-ja, Italia dhe Spanja, të cilët po përpiqen të zbulojnë mekanizmat gjenetikë që qëndrojnë pas këtij fenomeni.

Një studim i publikuar në vitin 2022 zbuloi se kjo specie ka më shumë kopje të disa gjeneve që lidhen me riparimin e ADN-së dhe mirëmbajtjen e telomereve, strukturave mbrojtëse në skajet e kromozomeve, të cilat zakonisht shkurtohen me kalimin e moshës.

Shkencëtarët shpresojnë se kuptimi i këtyre mekanizmave mund të ndihmojë në zhvillimin e trajtimeve të reja për dëmtimet e indeve, rikuperimin pas goditjeve në tru dhe sulmeve në zemër, si dhe sëmundjet që lidhen me plakjen, përfshirë Alzheimerin.

Megjithatë, studiuesit theksojnë se përdorimi i këtyre mekanizmave në mjekësinë njerëzore është ende larg. Synimi nuk është kthimi i trupit të njeriut në një fazë të mëparshme të jetës, por kuptimi i mënyrave se si qelizat mund të ripërtërihen dhe të rikuperojnë funksionet e humbura.

Pavarësisht emrit, kandili i pavdekshëm nuk është i paprekshëm. Ai mund të ngordhë nga sulmet e grabitqarëve, mungesa e ushqimit apo ndryshimet në mjedisin detar. Gjithashtu, jo të gjithë individët e kësaj specieje arrijnë ta realizojnë procesin e përtëritjes.

Megjithatë, kjo krijesë e vogël mund të mbajë çelësa të rëndësishëm për të kuptuar më mirë plakjen dhe rigjenerimin e qelizave, duke hapur perspektiva të reja për mjekësinë e së ardhmes.